Bị đe dọa bởi kẻ cầm dao, đối mặt với các loài bò sát chứa độc tố, nhện khổng lồ hay trải qua chuyến tham quan ngôi nhà ma quái sặc mùi kinh dị, người phụ nữ này dường như hoàn toàn miễn nhiễm với cảm xúc sợ hãi.
 |
| Người phụ nữ bị thu hút bởi chuồng rắn, rất hào hứng khi được cầm một con rắn. Ảnh: Nationalgeographic |
Trong cuộc sống, cảm giác sợ hãi là một phản ứng tâm lý gần như không ai có thể né tránh. Nó khiến nhịp tim chúng ta tăng nhanh khi nghe thấy tiếng động bất thường lúc nửa đêm, vô thức lùi lại khi thấy loài bò sát nguy hiểm, hoặc nâng cao cảnh giác trước những đối tượng có dấu hiệu bất thường.
Thế nhưng, đối với một phụ nữ người Mỹ được giới nghiên cứu bảo mật danh tính dưới tên gọi SM, các phản ứng mang tính bản năng sinh tồn này lại gần như không tồn tại. SM là bệnh nhân mắc phải Urbach-Wiethe – một hội chứng di truyền cực kỳ hiếm gặp. Bệnh lý này gây ra tình trạng tổn thương và vôi hóa các mô não, ảnh hưởng nghiêm trọng nhất đến hạch hạnh nhân (amygdala) ở cả hai bán cầu. Đây là tổ chức thần kinh có hình dáng tương tự hạt hạnh nhân, nằm sâu bên trong cấu trúc não bộ, đóng vai trò then chốt trong việc tiếp nhận, xử lý các cảm xúc – đặc biệt là phản ứng phản xạ trước mối đe dọa nguy hiểm.
Sự đặc biệt của SM không dừng lại ở lời nói. Để kiểm chứng tính xác thực, các nhà khoa học đã thực hiện hàng loạt thử nghiệm thực tế. Họ đưa cô đến tham quan ngôi nhà ma Waverly Hills Sanatorium – nơi các diễn viên hóa trang thành quái vật, kẻ sát nhân và các hình tượng kinh dị liên tục xuất hiện nhằm gây hoảng loạn cho du khách. Với phần lớn mọi người, đây là thử thách khiến họ la hét và tháo chạy. Trái lại, SM tỏ ra vô cùng bình tĩnh, thậm chí tự nguyện dẫn đầu đoàn đi qua những đoạn hành lang tối u uất. Khi những tạo hình đáng sợ bất ngờ lao ra, thay vì hoảng sợ, cô lại mỉm cười, tò mò tiến lại gần trò chuyện, khiến chính các diễn viên dọa ma cũng phải ngỡ ngàng.
Những sinh vật vốn là nỗi ám ảnh của nhiều người cũng không thể làm cô nao núng. Trong một bài kiểm tra, nhóm nghiên cứu đã cho SM tiếp xúc trực tiếp với rắn và các loài nhện lớn, bao gồm cả nhện góa phụ tarantula. Thay vì lùi lại hay né tránh, cô tỏ ra hứng thú và muốn tiến đến khoảng cách gần hơn. Ngay cả những bộ phim kinh dị nặng đô cũng không thể kích thích phản ứng lo sợ ở cô; ngược lại, SM đánh giá chúng khá thú vị và mang tính giải trí cao.
 |
| Trường hợp của SM từng giúp giới khoa học hiểu sâu hơn về vai trò của hạch hạnh nhân trong cảm xúc. |
Bên cạnh các thử nghiệm phòng thí nghiệm, thực tế đời sống của SM cũng ghi nhận những sự kiện nguy hiểm mà một người bình thường khó có thể giữ được sự bình tĩnh. Các tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng cô từng đối mặt với kẻ xấu đe dọa bằng dao cùng nhiều biến cố nghiêm trọng khác, nhưng biểu hiện tâm lý của cô vẫn hoàn toàn thiếu vắng phản ứng sợ hãi tự nhiên.
Dù việc không biết sợ nghe qua có vẻ giống một năng lực vượt trội, các chuyên gia lại nhìn nhận đây là một rủi ro lớn. Nỗi sợ không đơn thuần là một cảm giác tiêu cực, mà đóng vai trò như hệ thống cảnh báo giúp con người nhận biết và bảo vệ bản thân trước mối nguy hại. Một phản xạ lùi lại khi thấy rắn hay thái độ đề phòng trước người lạ có hành vi bất thường chính là cơ chế bảo vệ sự sống. Khi tín hiệu cảnh báo này bị vô hiệu hóa, con người rất dễ tự đưa mình vào các tình huống hiểm nghèo mà không hề lường trước được mức độ nguy hiểm.
Quan sát thực tế cho thấy SM có xu hướng tiếp cận mọi người và hoàn cảnh xung quanh với niềm tin rất cao, thường bỏ qua những dấu hiệu bất thường mà người khác sẽ ngay lập tức đề phòng. Do đó, cuộc sống không có cảm giác sợ hãi của cô không hề đơn giản hay màu hồng như nhiều người tưởng tượng.
Trường hợp của SM từng cung cấp những cơ sở quan trọng giúp khoa học làm rõ chức năng của hạch hạnh nhân trong việc điều hòa cảm xúc. Dẫu vậy, các khám phá sau đó cho thấy cơ chế này còn phức tạp hơn nhiều. Vào năm 2013, một công trình nghiên cứu khác ghi nhận SM cùng hai bệnh nhân khác có tổn thương hạch hạnh nhân tương tự vẫn xuất hiện cảm giác sợ hãi và hoảng loạn tột độ khi hít phải khí CO₂ ở nồng độ cao. Điều này chứng minh rằng nỗi sợ không chỉ xuất phát từ các tác nhân đe dọa bên ngoài, mà cơ thể còn sở hữu những kênh báo động nội tại khác có khả năng kích hoạt trạng thái hoảng sợ.
Như vậy, SM không hẳn là một trường hợp "miễn nhiễm hoàn toàn với mọi nỗi sợ". Điểm đặc biệt ở cô nằm ở chỗ bộ phận quan trọng chịu trách nhiệm xử lý cảm giác đe dọa trong não bộ đã bị tổn thương, khiến cô không xuất hiện phản ứng trước những nguy cơ ngoại cảnh mà người bình thường lập tức nhận biết.
Câu chuyện về người phụ nữ này để lại một suy ngẫm sâu sắc: Nếu con người hoàn toàn không biết sợ, đó là một món quà hay là một bất hạnh? Câu trả lời có lẽ nằm ở chính sứ mệnh của cảm xúc này. Chúng ta thường có xu hướng muốn loại bỏ sự sợ hãi, nhưng trong nhiều trường hợp, chính phản xạ ấy lại là yếu tố giúp chúng ta duy trì sự sống.
